Apr 222010
 

Op 27 september 1601 ziet Lodewijk XIII, de latere koning van Frankrijk het levenslicht. Zijn lijfarts schrijft  een nauwkeurig verslag over de eerste jaren van zijn leven, dat een helder inzicht geeft in onder meer de seksuele gedragingen van en rondom de jonge kroonopvolger. Zo vindt zijn omgeving het blijkbaar de normaalste zaak van de wereld dat de kleine Lodewijk regelmatig zijn penis laat zien, zowel aan kleine meisjes als aan grote mensen.  Iedereen speelt ermee en geeft er zoentjes op. Hij ligt vaak in het bed van zijn min, die met hem speelt en moeiteloos haar hand onder zijn hemd laat verdwijnen. Hij vraagt als klein jongetje de min zich te ontkleden, hetgeen ze zonder te aarzelen doet. Hij betast haar genitaliën en roept dat zijn penis ‘ophaalbrug’ speelt. Zijn moeder legt haar hand op zijn penis en zegt dat ze ‘zijn snavel’ vastheeft. De seksuele opvoeding van Lodewijk vormde toen geen uitzondering. Met name huispersoneel, gouvernantes, kindermeisjes en minnen waren actief in het betasten van en zich laten betasten door de kinderen die ze verzorgden. Het seksueel opwinden van kinderen werd toegepast om ze deugd te doen of ze stil te houden en het werd beschouwd als een uitstekend slaapmiddel[1].

In de zomer van 1935 loopt de 12 jarige Anna ’s morgens opgewekt naar school. Het is mooi weer, de zon schijnt, dus draagt Anna een luchtig zomerjurkje, dat niet kan verhullen hoezeer haar lichaam al de vormen van een jonge vrouw begint aan te nemen. Ze woont in een klein dorpje tussen de Limburgse heuvels. De school bestaat uit twee klassen, één voor de jongere en één voor de oudere kinderen. De hoofdmeester, een strenge man van in de veertig, staat voor de oudere groep van 9 – 12 jaar. Anna’s opgewekte bui maakt dat ze haar aandacht niet voortdurend bij de les kan houden en voor straf moet ze nablijven. Ze weet dan al wat haar te wachten staat, want dit is niet de eerste keer. En dat ondanks het feit dat haar ouders haar nog zo gewaarschuwd hebben om geen straf te krijgen van de hoofdmeester, want “die kan zijn handen niet thuishouden”. Wanneer de andere kinderen naar huis zijn komt hij naast haar in de schoolbank zitten. Anna heeft haar jurk nog snel onder haar benen geschoven, zodat daar weinig ruimte is voor grijpgrage handen. Het betasten van haar jongemeisjesborsten laat ze zonder tegensputteren toe, als zijnde haar ‘straf’, maar ze verweert zich met succes tegen zijn pogingen om zijn handen tussen haar benen te wringen. Na een tijdje mag Anna gaan en ze verlaat met een rood en verhit gezicht de klas. De volgende zondag zit de hoofdmeester met zijn vrouw en kinderen in de voorste bank van de kerk, zoals iedere zondag. In het openbaar door het hele dorp gerespecteerd, ondanks het publieke geheim. Anna heeft dit in haar verdere leven meegenomen als iets dat er nu eenmaal bijhoort.

Het is 1955 en de vijfjarige Paul is onderweg naar de kleuterschool. Er rijden dan nog nauwelijks auto’s en jonge kinderen gaan op die leeftijd zonder begeleiding naar school. Hij is iets vroeger van huis weggegaan, want vlakbij school zijn ze aan het bouwen en voor veel kinderen is het opwindend om in de grote bouwkuil te spelen, zeker op de dagen dat er niet gebouwd wordt en ze het rijk voor zich hebben. Als hij bij de kuil aankomt treft hij er al meerdere kinderen van zijn klas. Paul is nieuwsgierig en ondernemend van aard. Laatst nog heeft hij met een buurmeisje in een zelfgemaakte tent op het gras onder het keukenraam doktertje gespeeld. Dat was dubbel spannend, want naast de opwinding van het doktertje-spelen kon hij ook nog door zijn moeder betrapt worden, wanneer zij een blik in de zelfgemaakte tent zou werpen. In de bouwkuil bedenkt hij een spel om met zijn allen ruggelings tegen de vier randen van de kuil te gaan staan en dan de broek naar beneden laten zakken. De andere kinderen raken opgewonden van het idee en ze doen mee. Ze vergeten de tijd en daar staan ze dan, allemaal vijfjarige jongetjes en meisjes, in een bouwkuil met hun broek omlaag en jurkje omhoog, als de kleuterjuf, een non van onbestemde leeftijd hen betrapt. Op de een of andere manier wordt snel duidelijk dat Paul de aanstichter is van dit onzedelijke gedrag, zodat hij de rest van de ochtend voor het oog van de andere kinderen op zijn knieën in de hoek van het klaslokaal doorbrengt, zijn handen op de rug. Zijn ouders hebben hem er nooit op aangesproken, dus hij weet tot op de dag van vandaag niet of de non het heeft doorverteld.

In 1975 woont de 6 jarige Birgit in een klein dorpje ergens langs de Rijn. Haar ouders hebben het veel te druk met hun bedrijfje om naar Birgit om te kijken en laten de dagelijkse zorg voor haar over aan grootvader. Deze neemt haar al snel mee naar zijn stamkroeg, waar hij haar in ruil voor drank met de kroegbaas mee ‘naar achteren’ stuurt. De kroegbaas toont haar zijn lid en stimuleert haar er mee te spelen. De volgende 6 jaar van Birgit’s leven neemt deze gebeurtenis een vast patroon aan. Ze vindt dit zowel spannend als beangstigend. Spannend omdat ze al snel in de gaten heeft het object van begeerte te zijn voor deze volwassen man en daardoor aandacht van iemand te krijgen, beangstigend omdat ze weet dat het ‘verkeerd’ is wat er gebeurt. Vroege pogingen het aan haar ouders te vertellen vinden geen gehoor; de ouders hebben het ‘te druk’ met hun bedrijf. Dus draagt Birgit dit geheim jaren lang met zich mee. De kroegbaas gaat steeds verder in zijn ‘spel’ met haar, hij wacht haar op na schooltijd, ze gaan samen wandelen en verdwijnen in de bosjes, hij neemt haar mee naar huis wanneer zijn vrouw er niet is, toont haar de slaapkamer met het echtelijke bed en de niets verhullende foto’s van zijn vrouw, ontmaagdt haar. Meer en meer ontwaken ook haar eigen lustgevoelens. Tegelijkertijd nemen angst en schaamte toe, ze is inmiddels 12 jaar oud, haar lichaam ontwikkelt zich snel en het risico van zwanger worden is reëel. Aan deze situatie komt abrupt een eind door het overlijden van de kroegbaas. Het verdere leven van Birgit kent een trieste aaneenschakeling van gewelddadige relaties en scheidingen, gevangen als ze is in het overheersende gevoel slecht, bezoedeld en niets waard te zijn. Pas wanneer ze jaren later het volledige verhaal van haar angst, woede en lust aan iemand kwijt kan zonder veroordeeld te worden, lukt het haar om een stabiele structuur in haar leven te ontwikkelen.

Op 21 april 2010 pakt de politie van Rijnsburg twee jongens van 13 jaar en twee meisjes van 15 en 17 jaar op wegens het plegen van ontucht met twee kleuters van 5 jaar. De kleuters, een jongetje en een meisje, waren in een speeltuin aan het spelen, toen het jongetje met name door het 15 jarige meisje werd aangespoord om zijn vriendinnetje uit te kleden en seksuele handelingen met haar te verrichten. Het 15 jarige meisje heeft deze handelingen met haar mobieltje gefilmd en doorgestuurd. Het viertal wordt voorgeleid aan de rechter-commissaris. De Volkskrant meldt verder nog dat de ontuchtzaak ‘veel impact’ heeft op de slachtoffertjes en hun familie.

Uit bovenstaande verhalen blijkt dat de vraag wat seksueel gebruik dan wel misbruik is mede bepaald wordt door hoe de omgeving hier over denkt. Wat in 1601 als volkomen normale handelingen tussen ouder en kind wordt gezien, zou nu aan de schandpaal genageld worden; de schoolmeester die in 1935 door de gemeenschap als een  ‘lastig’ iemand wordt bestempeld, zou nu door de rechter veroordeeld worden tot jaren gevangenisstraf. En het slachtoffer? Het koningskind uit de 17e eeuw is zich niet bewust dat hij ergens slachtoffer van zou zijn, integendeel. Anna neemt de ervaring van 1935 mee met gemengde gevoelens die er nu eenmaal bijhoren en de kleuters van 2010 zullen ongetwijfeld met veel zorg omringd worden, vanwege de grote impact die het gebeuren voor hen heeft. Het gebruiken van kinderen voor de eigen seksuele behoeften van de volwassene dient geen enkel pedagogisch doel en is een misdrijf. Maar het in de loop der tijd veranderende denken over seksueel misbruik is van invloed op de mate waarin het slachtoffer de ervaring als traumatisch ervaart. Ouders, hulpverleners, maar ook de media doen er goed aan om hier rekening mee te houden, teneinde te voorkomen dat kinderen een trauma wordt aangepraat.


[1] Bron: J.M.W. van Ussel, Geschiedenis van het seksuele probleem, Boom, Meppel en Amsterdam, 1982

  6 Responses to “Seksuele ge- of misbruiken?”

  1. Interessante info, maar wat wil je er mee zeggen?
    De kleine Lodewijk en kleine Paul nemen zelf het initiatief. Lodewijk tot vreugde en Paul tot verdriet van zijn omgeving, althans van het nonnendeel van die omgeving (waarom is deze non overigens van ‘onbestemde leeftijd’?). Paul handelt in relatie tot leeftijdgenootjes, Lodewijk in relatie tot volwassenen. In de andere verhalen spelen dwang, ambivalentie, geheimhouding/openbaarmaking een grote rol.
    Wat vind je van deze verschillen tussen de gebruiken, wat maakt dat sprake is van gebruik en niet van misbruik??

    Pierre Courage

  2. Ben je er zeker van dat in de andere gevallen alleen dwang, ambivalentie, geheimhouding/openbaarmaking een grote rol spelen?

  3. Er speelt in de verhalen van alles, onder meer dwang, ambivalentie, geheimhouding/openbaarmaking. Wat is voor jou de grens tussen gebruik en misbruik?

  4. Als ik daar een duidelijk antwoord op had, dan had ik iets anders geschreven. Wat uit het artikel in ieder geval naar voren komt is dat men in de loop der tijden verschillend denkt over de vraag wat seksueel gebruik en wat misbruik is. Ik krijg de indruk bij alle ophef over seksueel misbruik op dit moment dat men aan deze factor volkomen voorbijgaat. Wat uit het artikel verder blijkt is dat kinderen eigen lustgevoelens en fantasieën hebben, die wij volwassenen als seksueel definiëren. Ook dat wordt in de vele ophefmakende zaken nergens belicht. Ik vraag me af of er heden ten dage nog seksuele handelingen tussen volwassenen en kinderen mogelijk zijn, zonder dat deze als misbruik worden gedefinieerd. Wat denk jij?

  5. Het wetboek van strafrecht is daar heel duidelijk over. Niet dus.

  6. Precies. En het wetboek van strafrecht is in deze maatgevend, dus daar hebben we ons aan te houden. Maar ook het wetboek moet men zo nu en dan eens kritisch tegen het licht houden.

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)