Dec 022009
 

Door Liesbeth van der Heijden en Frans Schütt

Angela Merkel kan met een gerust hart tot haar dood bundeskanzlerin van Duitsland blijven, want de beide architekten die haar huidige ‘Bundeskanzleramt’ hebben gebouwd, zijn ook de scheppers van het Krematorium Baumschulenweg in Berlijn. De handtekening van Axel Schultes en Charlotte Frank kan men overal in beide gebouwen terugvinden: het onbewerkte beton (door de Duitsers zo mooi ‘Sichtbeton’ genoemd); de grijsgroene ‘porschelak’ op deuren en banken; de zuilen die schijnbaar tot de hemel reiken.

Na het automatisch openen van de grote groene schuifdeur komen we in een indrukwekkend ruime en hoge hal, op willekeurige plaatsen onderbroken door 27 pilaren die aan de tempel van Karnak in het Egyptische Luxor doen denken. Het bijzondere van de pilaren is dat ze ogenschijnlijk door het plafond heen reiken en daardoor omkranst worden door een aura van licht. De ruimte maakt een tijdloze indruk en is van een ontroerende schoonheid. De wanden, het plafond en de zuilen zijn zoals gezegd van beton, de vloer is van ijlgroen kwartsiet. In het midden bevindt zich een kleine ronde waterplas. Het gladde oppervlak weerspiegelt een daarboven bijna onzichtbaar opgehangen marmeren ei, symbool van het leven, zoals architekte Charlotte Frank ons uitlegt tijdens een rondleiding door ‘haar’ krematorium. Het ei heeft de afmeting en kleur van een echt ei en roept de associatie op van de broosheid van het leven. Los van dat al is het een prachtig esthetisch detail.

De grote hal vormt het centrum van het gebouw, met exact in het midden de waterplas en het ei. Daar ontmoeten de nabestaanden elkaar. Aan de zuid- en noordzijde van de hal bevinden zich de drie kapellen. Gezeten op banken in weer deze grijsgroene lak, met daarop dunne kussens van soepel gebroken wit leer, wonen de rouwenden  de ceremonie bij. In deze ruimtes vallen met name de glazen wanden op en de ongeveer 50 cm brede glazen openingen over de hele lengte van de plafonds. Of men nu gelovig is of niet, ook deze gleuven verwijzen onwillekeurig naar de hemel.

De architekten hebben het gebouw niet willen ‘ophangen’ aan een bepaalde religie. Voor zover ze van symboliek gebruik hebben gemaakt, zijn dat de nissen in de muren van de hal, die verwijzen naar de de deuren van de doden in Saqqara, het beroemde tempelkomplex in Egypte. De nissen in het krematorium vormen daarvan een exacte kopie. Aan de voet van iedere nis is een kleine vierkante uitsparing in de vloer aangebracht voor indirecte belichting van de nis. De uitsparing is deels gevuld met fijn wit zand. Men ontkomt niet aan de associatie met de vier elementen: het zand gecombineerd met de kleine waterplas, de openingen naar de hemel en het vuur van de verbrandingsovens.

In het plafond zijn op schijnbaar willekeurige plaatsen spots aangebracht die ’s avonds werken als een sterrenhemel. De overige verlichting in het complex is indirect. Daarvoor zorgt de steeds in paren opgestelde ‘ Berliner Bratpfanne’ van Fridtjof Schliephacke. Alles maakt een zeer uitgebalanceerde indruk.

Alleen zijn de architekten soms doorgeschoten in het gebruik van de porschelak. Zo zijn de prullenbakken en de banken buiten langs de aanlooproute alle met deze lak behandeld. Zonde. Tevens geeft de lak de attributen in de kapellen een kille indruk. Een kaars hoort van kaarsvet te zijn en een kruis van hout, zeker daar waar het over het leven en de dood gaat.  Dat zou aan het minimalistische karakter van het gebouw niets af hebben gedaan.

Na de rondleiding verblijven we een kleine twee uur in de hal, voor het merendeel zittend op de sporadisch geplaatste bankjes en wachtend op het beloofde concert van Gregoriaanse gezangen. De ruimte maakt ons rustig, Het jachtige gevoel, dat bijna standaard is voor deze tijd, verdwijnt even uit onze lijven. Geleidelijk aan stromen de mensen binnen voor het concert. We nemen plaats op de in een grote cirkel om de waterplas neergezette stoelen. Plotseling vullen Gregoriaanse klanken de ruimte. Twee mannen lopen zingend achter ons langs en ontmoeten elkaar aan de overzijde. De zang, maar ook de akoestiek van de hoge betonnen hal maken het geheel indrukwekkend. Een klank galmt acht seconden na, is ons gezegd. De hal verdraagt dan ook alleen trage muziek. Het prachtige ave maria klinkt nog veel langer na………..

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)