Nov 082014
 

imageZittend aan de keukentafel in Berlijn, tijdens het weekend dat de val van de muur – nu 25 jaar geleden – uitvoerig wordt herdacht, denk ik na over de vraag hoe het mogelijk is dat een land waar het Bildungsideaal als het ware geboren is, tegelijkertijd nog in het recente verleden zulke onmenselijke gruwelijkheden heeft kunnen begaan. Het Bildungsideaal streeft toch naar de geestelijke vorming en ontwikkeling van de mens? Wat is er verhevener dan zoiets? Hoe kan het dat ik gisteravond samen met tienduizenden anderen deze positieve vibe van hoop en vreedzaamheid voel op plaatsen, waar nog maar zo kort geleden het stampen van laarzen de dreiging markeerde voor zo velen, die dit stampen met een onmenselijke dood moesten bekopen?

Het antwoord op deze schijnbare tegenstrijdigheid vind ik bij Arnon Grunberg’s column in de Volkskrant van vandaag. Daarin schrijft hij over een Duitse man, wiens ouders tot hun dood overtuigd nazi zijn gebleven, nog ver na de oorlog. De moeder van deze man zegt op haar sterfbed: “We moeten een nieuwe elite creëren, de Amerikaanse decadentie heeft geen toekomst.” Het is deze zin die het mogelijk maakt om het Bildungsideaal aan te grijpen en te misbruiken voor het begaan van onmenselijke gruwelijkheden zoals in de Tweede Wereldoorlog.

Bildung die gepaard gaat met elitevorming wordt niet gebruikt om de mens te verheffen boven zichzelf, maar om de ene mens te verheffen boven de ander. Een elite kan immers niet bestaan zonder het plebs, de übermensch heeft een untermensch nodig om übermensch te kunnen zijn. De daar aan gekoppelde superioriteitsgevoelens kunnen levensgevaarlijke gevolgen hebben. Daarvan heb ik gisteren tijdens mijn wandeling door Berlijn niets gemerkt. Er was geen sprake van boven en onder, van beter en minder. Alles krioelde in een prachtige chaos door elkaar en dat is ook wat Berlijn zo bijzonder maakt, deze georganiseerde chaos. Angie, de machtigste vrouw van de wereld, woont op de tweede verdieping van een stadswoning midden in Berlijn. Een eenzame agent loopt 24 uur per dag voor de woning te ijsberen. Ik heb hem gisteren gegroet, toen ik er voorbijliep. Honderd meter verderop is iedere week een rommelmarkt. Niettemin, hoedt u voor ‘gebildete Menschen’ die zichzelf tot elite geridderd hebben.

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)