Jan 302013
 

FDP-kopstuk Rainer Brüderle en journaliste Laura Himmelreich

Afgelopen week was Duitsland in rep en roer. Oorzaak: een artikel in weekblad Der Stern over Rainer Brüderle, kopstuk van de liberale partij. De journaliste Laura Himmelreich heeft de politicus een tijdlang gevolgd om hem te portretteren. In het bericht vertelt ze over een ontmoeting met Brüderle aan een hotelbar, waar hij tegen haar gezegd zou hebben – kijkend naar haar boezem – dat zij een dirndl-jurk goed kan vullen. Ook zou hij haar ten dans hebben gevraagd, terwijl zij met hem over politiek had willen praten. Een en ander vond  een jaar geleden rond middernacht plaats, tijdens een feestavond van de partij, waar nogal kwistig met wijn werd omgesprongen en ook Brüderle niet meer geheel nuchter was.

Een deel van Duitsland is nu van mening dat Brüderle zijn excuses moet aanbieden vanwege deze seksistische opmerkingen, een ander deel vindt dat de journaliste te ver gaat in haar verslaggeving, ruim een jaar later. Zij zou met dit soort ontboezemingen de relatie tussen journalisten en politici verregaand verstoren.

Hoewel de avond – feestavond, er werd gedanst, gedronken – zich prima leende voor flirtgedrag tussen mannen en vrouwen, zal het niet verbazen dat mevrouw Himmelreich het gedrag van de heer Brüderle niet op prijs stelde. Hij was 67 en zij 28 jaar oud, en menigeen zal het ook ongepast vinden om bij zo’n groot leeftijdsverschil seksuele toenadering te zoeken. Maar of hier ook sprake was van seksisme van de kant van Brüderle?

Eenieder kent de klassieke seksistische opmerking van een baas over zijn secretaresse, die niet kan typen, maar wel over een prachtig decolleté beschikt. Of het seksistische gedrag van diezelfde baas tijdens het jaarlijks uitje, wanneer hij onder invloed van drank, zijn handen niet meer van haar boezem kan afhouden. Van belang is dat de seksuele toenadering duidelijk van een kant komt én dat het plaats vindt in een of andere vorm van afhankelijkheid, waardoor het afwijzen van de avances gevolgen kan hebben voor de afhankelijke partij. Let wel, die afhankelijkheid hoeft niet altijd formeel van aard te zijn. Wanneer een groepje mannelijke collega’s seksistisch getinte vrouwenmoppen (‘vrouw achter het stuur; dom blondje’) bij het koffieapparaat vertelt, zal de vrouw in het gezelschap zich vaak gedwongen voelen om mee te lachen, omdat ze er anders ‘uit’ ligt. Seksisme heeft volgens velen dan ook met macht te maken, vaak macht van mannen over vrouwen.

In het verlengde van dit incident is er in Duitsland een seksisme-debat ontstaan, in de sociale media en op tv. Het onderwerp werd afgelopen zondag besproken in de veel geziene talkshow Günther Jauch, die life wordt uitgezonden vanuit de Berlijnse Gasometer, een onder monumentenzorg staande telescoopgashouder uit 1908. Centraal thema: wanneer verandert een onschuldige flirt in ongepast en seksistisch gedrag? Onder de 6 gasten bevonden zich Silvana Koch-Mehrin, een vrouwelijke politica van Brüderle’s partij, en feministe van het eerste uur Alice Schwarzer. Beide vrouwen maakten zich naar aanleiding van het artikel ernstig zorgen over de ongepast seksistische benadering van vrouwen in de samenleving.

Het gezelschap was het snel met elkaar eens dat het verschil tussen een flirt en ongepast seksistisch gedrag bepaald wordt door de wederzijdsheid van het contact. Een van de gasten vertelde de volgende mop om dat verschil duidelijk te maken: In een bioscoop horen omstanders op een gegeven moment een vrouwenstem in de donkere zaal fluisteren: “Wilt u die hand van mijn knie nemen!” Vervolgens even stilte en dan dezelfde stem weer: “Nee, u niet”.

Vreemd genoeg deed niemand in het panel moeite om ongepast en seksistisch gedrag van elkaar te onderscheiden. Het ligt immers voor de hand om deze twee gedragsvormen van elkaar af te grenzen aan de hand van het aspect macht/afhankelijkheid. Aldus ontstaat de volgende driedeling:

flirt: seksueel getint gedrag tussen twee partijen met wederzijdse instemming;

ongepast seksueel gedrag: eenzijdig seksueel getint gedrag tussen twee partijen, zonder dat er sprake is een afhankelijkheidsrelatie tussen beiden

seksisme: eenzijdig seksueel getint gedrag tussen mannen en vrouwen, waarbij tevens sprake is van afhankelijkheid van degene die het gedrag als ongepast  ervaart.

Uitgaande van deze driedeling kan men het gedrag van de politicus als ongepast betitelen, maar niet als seksistisch. De journaliste had hem ongestraft kunnen zeggen niet van zijn avances gediend te zijn, ze had kunnen weglopen, sterker nog, ze had de politicus met deze informatie kunnen breken, iets wat ze nu een jaar later ook daadwerkelijk poogt te doen.

Het onderscheid tussen wederzijds of niet wederzijds ligt doorgaans subtieler dan men op het eerste oog veronderstelt. De psychologie leert dat alle gedrag communicatie is, ook wanneer men in de veronderstelling leeft dat men niet communiceert. Het volgende voorbeeld maakt dit duidelijk: Stel u leest in de trein een boek en tegenover u zit een dame of heer, die graag een praatje maakt. Zij of hij probeert een gesprek met u aan te knopen door iets over het weer te  zeggen. U negeert deze opmerking en leest door. Ook al hebt u niets gezegd, u hebt toch aan uw medereiziger gecommuniceerd dat u geen zin hebt om te praten. Het gebruik van woorden vormt slechts een klein deel van onze communicatie, die veel meer wordt bepaald door zaken als houding, kleding, gezichtsuitdrukking, geur, klank van de stem enz.

Met deze kennis in het achterhoofd nodig ik u uit het onderstaand screenshot van de talkshow te bekijken, en de vraag te beantwoorden wat Silvana Koch-Mehrin, de jongere vrouw links op de foto, aan ons communiceert met haar kleding, houding en gezichtsuitdrukking (de vrouw rechts op de foto is Alice Schwarzer,). Om eventuele mannelijke vooringenomenheid te vermijden, heb ik mijn echtgenote naar haar indruk gevraagd. Volgens haar straalt Silvana Koch-Mehrin tijdens de uitzending uit dat ze een aantrekkelijke vrouw is die dat graag aan het gezelschap toont. Terwijl Silvana praat over de dreiging van het mannelijk seksisme, vormen haar met witkanten nylons omhulde benen een voortdurend spanningsveld, een potentieel Sharon Stone momentje voor de heren die tegenover haar zitten. Slechts haar ogen verraden dat ze het dubbelspel in de gaten heeft.

Kortom, de vraag wat ongepast en seksistisch gedrag is zit gecompliceerder in elkaar dan op het eerste oog lijkt. Soms is iets seksistisch of ongepast, omdat een van beide partijen slechts verwoordt wat onuitgesproken tussen beide partijen speelt. Vrouwen bezitten veel meer macht dan de aanklacht over seksisme tijdens de uitzending doet vermoeden. Het zou zonde zijn, wanneer ze onnodig in de rol van slachtoffer/aanklager kruipen. Zonde voor hun zelfvertrouwen, maar eveneens zonde voor het voortbestaan van de species. Want ieder van ons, zelfs Alice Schwarzer, heeft haar of zijn eigen bestaan te danken aan een flirt. En ja, soms loopt een flirt op niets uit en was hij ongepast; wie niet waagt, die niet wint. Maar dames, laten we oppassen met aan iedere op niets uitlopende flirt het predikaat seksisme te verlenen, want wat winnen we er mee om een enorm risico op flirtgedrag te plakken en daarmee ‘van de stier een os te maken’, zoals een der deelnemers aan het debat het verwoordde?

  5 Responses to “Flirten en seksisme in Duitsland”

  1. Het lijkt mij een semantische discussie. Seksisme of ongepast seksueel gedrag. Het hoort allebei niet. Maar in dit geval denk ik dat de journaliste er geen woorden aan vuil had moeten maken. Ze had hem toch onder vier ogen duidelijk kunnen maken dat hij haar grenzen over was gegaan. Politici moeten van onbesproken gedrag zijn. Maar het blijven wel mensen. Het was niet netjes, maar ik heb een beetje het gevoel dat hier van een mug een olifant wordt gemaakt.

  2. Flirten is noodzakelijk voor het behoud van de soort. Wanneer de ander niet gediend is van het flirten (zoals de journaliste), wordt het ongepast gedrag. Dat weet de flirter niet van te voren, dus het risico dat je seksuele toenadering ongepast is, loop je altijd. Voeg daar aan toe dat de communicatieve signalen ook niet altijd even duidelijk zijn, en je bevindt je binnen de kortst mogelijke tijd in een waar mijnenveld. Dan maar geen risico lopen en überhaupt geen toenadering meer zoeken?

  3. Wel zo veilig, dat laatste. Maar dan gebeurt er nooit wat! Dat is ook zo saai.

  4. En daar waar de seksen geen toenadering meer durven zoeken, sterft het menselijk ras uit.

  5. Wat is daar filosofisch eigenlijk op tegen, behalve dat gedurende een betrekkelijk korte ovegangstijd heeft vergrijzingsprobleem nog groter wordt?

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)