Mrt 202010
 

De les van een koningin die over haar graf heen regeert

Op 20 maart 2004 overleed een vrouw die jaren voor haar dood het contact met onze tijd verloren had. Ze bleek veel details van haar uitvaart nog zelf geregeld te hebben. We leven in moeilijke tijden, en juist nu kunnen we leren van een koningin uit een andere tijd.

Terwijl de Betuwelijn vastliep in het zand, de Nederlandse kranten en winkels verkocht werden aan het buitenland en niemand meer exacte wetenschappen wilde studeren keken we naar een sprookje met koningen, koetsen en een geheimzinnige grafkelder. Toen de kist voor de laatste keer opgetild werd konden we onze tranen moeilijk bedwingen.

Vele duizenden mensen uit honderden beroepen hadden zich op die dinsdag samen ingespannen voor een perfect kwaliteitsproduct. Ongekend is dat leden van de regering van tevoren moesten oefenen wat ze zouden zingen. De muziek: grensverleggend en toch perfect. Het dragen van de kist: ongewoon en toch vlekkeloos. Hooggeplaatste mensen gaven zich bloot. Het geheel was zo aangrijpend omdat schoonheid en kwaliteit samen vielen. En het was allemaal van ons, want Juliana was van ons allemaal.

Wij. In Juliana’s regeringstijd waren ook de spoorwegen en posterijen van ons, wij konden vliegtuigen bouwen dankzij Fokker en onze technische hogeschool Delft, en zelfs de grootste kruidenier was één van ons. Wanneer een telefoon niet werkte, voelde zich elke PTT-medewerker persoonlijk verantwoordelijk, en de regering voelde zich verantwoordelijk voor de PTT.

Nu alles geveild en verkocht is, voelt niemand zich meer betrokken. Hoe lang duurt het voor u iemand aan de lijn krijgt die verstand van zaken heeft? Iedereen met wie u spreekt is in loondienst van een call-center ergens in een andere provincie. Als dit alles niet meer van ons is, van wie is het dan? Van een paar mannetjes die des te meer verdienen naarmate hun bedrijven slechter presteren.

Kwaliteit. Nederlandse vliegtuigen waren gewaardeerd omdat ze perfect waren. Niet altijd is perfectie met het blote oog te zien. Zo speelde in dat vergeten tijdperk Nederland ook een leidende rol in de ontwikkeling van de informatica. Hoe bijvoorbeeld één computer een heleboel totaal verschillende dingen tegelijk kan doen: het is in dit land bedacht en niet in Amerika. In die tijd was het streven van onderzoekers: hoe kunnen we iets bedenken dat zo goed mogelijk, zo eenvoudig mogelijk functioneert? Wat aanmodderen, en zodra iets met hangen en wurgen begint te werken het platte geld zoeken – daarmee was toen niemand tevreden.

Nu rijden de treinen niet meer op tijd, doet een brief er langer over dan twintig jaar geleden, kunnen we geen computers, vliegtuigen en auto’s meer bouwen en begeven de dijken het op een onschuldige herfstdag. Alles kwakkelt, zelfs het elektriciteitsnet, en we leggen ons erbij neer. Vooruitgang, jazeker: ieder jaar een nieuw mobieltje. Maar waar zien we nog iets wat werkelijk goed werkt en dat ook een tijdlang blijft doen? Wat hebben we nog waar we trots op zijn?

Schoonheid.Schoonheid is uit. Overal plakt reclame op; alles vloekt met elkaar; onze hele omgeving is een belediging voor het oog. Veel mensen reageren op deze lelijkheid met: “o, maar dat zie ik niet eens.” Juist! Dat is de oorzaak van de ellende. Kwaliteit en schoonheid zijn namelijk onlosmakelijk verbonden. Die Nederlandse uitvindingen omtrent computers bijvoorbeeld, die waren het resultaat van een streven, dingen zo eenvoudig te maken dat ze mooi werden.

Nu niemand meer exacte vakken wil studeren, lanceren overheid en universiteiten de ene campagne na de andere om te verzekeren dat je ook met een bèta-studie snel rijk kunt worden. Dit gaat voorbij aan de kern van de wetenschap: de grootste ontdekkingen zijn ingegeven door een streven naar schoonheid. Wie begint aan een exacte studie, kan aan den lijve ondervinden dat wetenschap alles behalve droog en saai is. Maar we hebben er geen oog meer voor, en geen lef, naar schoonheid te verlangen.

Onze Juliana was zogenaamd de rijkste vrouw van de wereld. Tijdens haar laatste levensjaren bewonderden we de rijkste man van de wereld. Zijn imperium is gebouwd op een besturingssysteem voor computers dat al verouderd was toen het op de markt kwam. Informatici staan verstild van zo veel lelijkheid bij elkaar. De rijkste man van de wereld verdiende daaraan volgens de kranten 23 cent op elke door ons bestede Euro. Dat we ooit zelf prachtige computers en programmeertalen konden maken, wil niemand meer weten. We bewonderen niet Edsger W. Dijkstra (ja, wie was dat eigenlijk?) maar Nina Brink.

Enkele jaren geleden werd een oude vrouw uit een voorbij tijdperk ten grave gedragen. Over haar graf heen regerend leerde ze ons een les: ons samen inspannen voor kwaliteit en schoonheid tegelijk – we kunnen het nog steeds. We kunnen interdisciplinair samenwerken, koetsen op tijd laten rijden en internationaal bewondering oogsten. Zonder dat er enige reclame aan te pas komt.

Juliana wilde dat “Morgenstimmung” gespeeld werd op haar allerlaatste stukje weg.


 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)