Jul 172012
 

Mensen zijn hardleers en stoten hun hoofd – anders dan de ezel – graag vaker aan dezelfde steen.

De huidige crisis is veroorzaakt door het neoliberale denken dat zo min mogelijk overheidsingrijpen, de vrije markt en economische groei propageert als belangrijkste principes voor welvaart en succes. Steeds meer, steeds groter is het uitgangspunt van beleid. Het gevolg: niets en niemand ontziende hebzucht en graaikapitalisme hebben vrij spel, waardoor we  nu met een onbestuurbaar Europa en onbeheersbare banken, woningcorporaties, scholen en zorgsystemen zitten. De farmaceutische industrie ‘verzint’ nieuwe ziektes om een groter afzetgebied voor haar producten te verkrijgen. De ongereptheid van de Noordpool moet er aan gaan geloven, omdat uitputting van fossiele brandstoffen elders dreigt. De kaalslag van regenwouden gaat onverdroten voort. Grote gebieden van Afrika worden door Westerse investeerders opgekocht om er gewassen te verbouwen die als grondstof voor brandstof dienen (Afrika, is dat niet het werelddeel waar miljoenen mensen ondervoed zijn en honger lijden?).

Ieder nuchter denkend mens weet dat dit ooit fout moet lopen, om de doodeenvoudige reden dat de grondstoffen op aarde eindig zijn. Niettemin blijven grote groepen Nederlanders op neoliberale partijen stemmen en beschouwen alle politieke partijen, van links tot rechts, economische groei als het enige effectieve middel tegen de crisis. Ook de SP, GroenLinks en de PvdA. Deze drie partijen willen weliswaar meer overheidscontrole, maar ook die controle dient economische groei als inzet te hebben.

Tim Jackson, hoogleraar duurzaamheid, vindt dit hét moment om alles anders te doen. Want als de crisis iets duidelijk heeft gemaakt, is het dat dit systeem niet houdbaar is. We moeten naar een economie toe, die er rekening mee houdt dat de grondstoffen van onze planeet eindig zijn. Een economie die kwaliteit en duurzaamheid als uitgangspunten heeft. Zo schijnt het geen probleem te zijn om energiezuinige auto’s, wasmachines of koelkasten te maken die 25 jaar of langer meegaan. Ook lijkt het niet zo ingewikkeld om dakpannen of dakbedekking met ingebouwde zonnecellen te maken. Maar dergelijke producten dragen niet bij aan de winst, dus worden ze niet geproduceerd, dan wel tegengewerkt.

Willen we de huidige crisis overwinnen, dan zullen we de gefixeerde idee moeten loslaten dat alleen groei bijdraagt aan onze welvaart. Dan dienen wij met zijn allen – en dus de overheid – te bepalen welke innovaties we willen doorvoeren en welke niet. Waarbij niet winst, maar duurzaamheid een bepalende rol speelt. Draagt de innovatie bij aan het versterken van een duurzame wereld? Hebben we het nieuwe product of de nieuwe dienst ook echt nodig, verhoogt dit ons Bruto Nationaal Geluk? (Het in de Himalaya gelegen land Bhutan hanteert als enige land ter wereld naast materiële welvaart ook zaken als gezondheid, sociaal kapitaal, duurzaamheid, onderwijs, cultuur en tijdgebruik als indicatoren voor welvaart en noemt deze meting het bruto nationaal geluk, als tegenhanger van het in het westen gebruikte bruto nationaal product).

Een dergelijke omslag zal ongetwijfeld tot minder werk in bepaalde sectoren van industrie en dienstverlening leiden. Maar als we hier de ideeën van Sir Richard Branson volgen en de resterende hoeveelheid werk onder iedereen verdelen, blijven we met zijn allen werk houden en hoeven we geen dure werkeloosheidsregelingen in stand te houden. Dat we dan minder verdienen is geen probleem, want we hoeven niet iedere drie tot vijf jaar een nieuwe auto, wasmachine, koelkast, computer of tv te kopen, of dure energierekeningen te betalen. En als we minder hoeven te werken, kunnen we de zorg voor onze jonge kinderen weer zelf op ons nemen, houden we meer tijd voor contact met onze dierbaren over en is twee tot drie keer per jaar naar verre oorden vliegen om bij te komen van de stress minder nodig. Zo leidt het loslaten van de fixatie op groei tot het doorbreken van vicieuze cirkels (meer werken om het geld op te brengen voor de hoge kosten, die gemaakt moeten worden om meer te kunnen werken), op allerlei gebieden.

Natuurlijk dient een en ander zorgvuldig te worden berekend, maar het gaat hier om het principe. Het principe dat niet groei en kwantiteit, maar duurzaamheid en kwaliteit voorop zet. Wanneer de politiek hier een notoire dwarsligger blijft in plaats van het voortouw te nemen, houden we op deze aarde uiteindelijk alleen nog maar stenen over en geen hoofden meer, om er tegenaan te stoten.

 

 

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)