Mei 012012
 

Kan een jonge Nederlander die ervoor kiest om bij de Waffen SS te gaan vechten een slachtoffer zijn, dat op 4 mei herdacht moet worden met een voordracht door een 15-jarige nazaat?

Het gedicht vermeldt dat hij uit een gezin van 11 kinderen komt en dat zijn keuze een poging was om het armoedig milieu waarin hij leefde te ontvluchten. Een milieu waar hij niet om heeft gevraagd en waar hij dus slachtoffer van was.

Vier van zijn broers of zussen, voortkomend uit datzelfde milieu, hebben ervoor gekozen om in het verzet te gaan. Daar had hij toch ook voor kunnen kiezen?

Wij weten niets van de gezinsverhoudingen, maar die kunnen een rol gespeeld hebben in zijn keuze, waarmee hij zich nadrukkelijk van zijn broers of zussen wilde onderscheiden. Een jongeman, die zijn milieu wil ontvluchten en zich daarin moet onderscheiden van de rest van zijn gezin, laat zich in naïviteit verblinden door foute idealen. In dit licht bezien kan het nog steeds gaan om een slachtoffer van zijn toenmalige sociale en familiaire omstandigheden.

Deze jongeman heeft tegen de Russen gevochten, is gesneuveld, maar wat wanneer hij in die strijd ook zelf heeft gedood?

Het is mogelijk dat hij zijn foute keuze al snel heeft ingezien, maar toen niet meer terug kon. En dan betekent oorlog niets anders meer dan hij of ik. Een gevechtshandeling tijdens een oorlog is in zijn geheel het ultieme kwaad, omdat mensen elkaar aan het afmaken zijn. Daarbinnen kan ik geen onderscheid meer maken tussen goed of kwaad.

Maar stel dat hij heeft meegeholpen om in veroverd Russisch gebied joden, zigeuners of homoseksuelen te deporteren of executeren? Een jongeman, die een foute keuze heeft gemaakt, doodt onschuldige en weerloze medemensen, omdat hij geen weg terug meer heeft. Is dat nog steeds een slachtoffer? 

In dat geval wordt het natuurlijk moeilijker om over een slachtoffer van de omstandigheden te spreken. Maar wanneer hij de keuze had tussen het doden van weerloze mensen in opvolging van een bevel, of zelf gedood te worden, zou ik eerder van een tragisch figuur spreken dan van een dader.

Laten we er van uitgaan dat oudoom Dirk Siebe zijn armoedig milieu wilde ontvluchten en zich daarbij moest onderscheiden van zijn broers en zussen door voor de Waffen SS te kiezen. Laten we er van uitgaan dat hij zijn fout snel heeft ingezien, maar niet meer terug kon. Laten we er van uitgaan dat hij alleen maar heeft gedood in directe oorlogshandelingen en geen weerloze slachtoffers op zijn geweten heeft. En dat allemaal uiteindelijk met zijn eigen leven heeft moeten bekopen. Kunnen we deze man als slachtoffer gelijkstellen aan oudoom Daniel, die voor dag en dauw uit zijn bed wordt gelicht, van vrouw en kinderen gescheiden, in een goederenwagon wordt gepropt en op het eind van de rit in een gaskamer wordt gedood? Niet als gevolg van een foute keuze, maar omdat hij Jood was?

Nee, oudoom Dirk Siebe was in het gunstigste geval een slachtoffer, maar kan niet vergeleken worden met oudoom Daniel. Als we het niet of wel hebben van een keuze geen rol laten spelen dan ontkennen we het wezen van de menselijke existentie. Hoe tragisch het leven van oudoom Dirk Siebe ook geweest moge zijn, het kan niet samengaan met de herdenking van eenieder, die zonder enige vorm van keuze door oorlogsgeweld om het leven is gebracht.

 

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)