Apr 122012
 

Zijn meesterwerk ‘Die Blechtrommel’ is in 1979 verfilmd. In 1999 won hij de nobelprijs voor de literatuur. Hij was tientallen jaren participerend aanhanger van de Sociaal Democratische Partij (SDP) van Duitsland en is in de jaren 80 van de vorige eeuw actief geweest in de vredesbeweging. Onlangs zorgde Günter Grass voor internationale opschudding met zijn gedicht ‘Was gesagt werden muss’, waarin hij de atoommacht Israel beschuldigt de wereldvrede op het spel te zetten met de dreiging Iran aan te vallen, op grond van het vermoeden dat Iran een atoombom aan het bouwen is.

Enkel en alleen vanuit een principieel standpunt bezien zit er iets steekhoudends in deze beschuldiging: Hoezo eigent het ene land zich het recht toe over atoombommen te beschikken en ontzegt het – met de dreiging van gewelddadig ingrijpen – een ander land ditzelfde recht? Een dergelijk principieel standpunt gaat echter volledig voorbij aan de context van waaruit Israel het dreigement heeft geuit. De relatie tussen de beide landen is langdurig verstoord en de Iraanse leider Khomeini was van mening dat het zionistisch ‘regime’ weggevaagd dient te worden, een standpunt dat door de huidige president Ahmedinejad is overgenomen. Deze laatste heeft ook bij herhaling beweerd dat de holocaust een verzinsel van Israel is, waarvan de Palestijnen de lasten moeten dragen. In dat licht bezien is Grass op zijn zachtst gezegd naïef, temeer daar hij in het hele gedicht geen woord vuil maakt aan deze context.

De actie van Grass roept vraagtekens op, wanneer zijn oorlogsverleden om de hoek komt kijken. Iets dat onvermijdelijk is in dit verband en daarom ook door hem zelf in het gedicht wordt genoemd (“…mijn afkomst, die door nooit af te lossen schandvlekken bezoedeld is…”). Grass heeft zich als 15-jarige tijdens de Tweede Wereldoorlog vrijwillig aangemeld voor dienst op een U-boot. Daarvoor wordt hij niet aangenomen en wanneer hij op 17-jarige leeftijd in dienst moet, meldt hij zich vrijwillig aan bij de Waffen-SS, de gewapende elite van Hitler’s krijgsmacht. Dit heeft hij pas in 2006 wereldkundig gemaakt. Onder andere Angela Merkel heeft Grass er om veroordeeld dat hij zijn oorlogsverleden zo lang heeft verzwegen.

Hoewel het gedicht van Grass door deze bijzonderheden steeds meer beladen raakt, kan men ook nu nog het standpunt huldigen dat men iemand niet de mond moet snoeren vanwege fouten uit een ver verleden. Grass beweert zelf dat hij in zijn korte periode van actieve dienst geen enkele oorlogsmisdaad heeft begaan en dat hij na de oorlog meer dan genoeg heeft laten zien hoe ver hij zich van dit verleden heeft afgekeerd.

Grass benadrukt verder over deze oorlogsperiode dat zijn naïeve ogen pas door de Nürnberger processen (20 november 1945 – 14 april 1949) open gingen. Tot die tijd geloofde hij in Hitler en beschouwde hij de Holocaust als een bedenksel van de geallieerden (Frankfurter Allgemeine, 2006). Bij deze ontboezeming houdt het voordeel van de twijfel over zijn bedoelingen op. Het kan geen toeval zijn dat deze jeugdige ontkenning van de grootste gruwel aller tijden momenteel gehuldigd wordt door het land Iran dat hij in zijn gedicht stilzwijgend in bescherming neemt. Blijkbaar dringen lange tijd onder de duim gehouden eigenschappen, die hem als 17- jarige zo nadrukkelijk de ogen hebben doen sluiten voor de werkelijkheid, op zijn oude dag weer naar de oppervlakte.

Günter Grass heeft zichzelf geen dienst bewezen met dit gedicht. Hij had er beter aan gedaan om niet de staat Israel, maar zichzelf aan een kritische beschouwing te onderwerpen, op zoek naar restanten van in een ver verleden gehuldigde standpunten.

  One Response to “Günter Grass”

  1. Inderdaad, het gebeurt vaak dat iemand met zijn vinger naar andere wijst maar hij vergeet dan dan de andere drie vingers in zijn eigen richting wijzen.

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)