Mrt 242010
 

Als arts mag ik handelingen verrichten die voor u verboden zijn. Als ik een mes steek in een ander mens krijg ik een wettelijk vastgesteld honorarium. Als u hetzelfde doet, gaat u hoogstwaarschijnlijk naar de gevangenis. Ik mag u verdovende middelen toedienen. Ik mag u doden als u een gezonde ongeboren baby bent of als u ongeneeslijk ziek bent.

Medische ethiek

Deze privileges zijn wel streng gereguleerd. Ik moet een opleiding volgen, examens afleggen en bepaalde gedragsregels in acht nemen. Die gedragsregels zijn samengevat in de medische ethiek. Dit zijn de richtlijnen die artsen moeten hanteren bij hun werk. De fundamenten van de medische ethiek zijn autonomie en waardigheid van de patiënt en eerlijkheid en goedwillendheid van de arts in hun beider streven naar gezondheid.

Maar wat is gezondheid eigenlijk? De World Health Organization definieert gezondheid als volgt: “a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity”. Op deze definitie is kritiek mogelijk, maar zij sluit heel goed aan bij wat de meeste mensen voelen: gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. De definitie heeft een subjectief element: daar waar fysiek welzijn nog te objectiveren valt, is mentaal welzijn mede afhankelijk van het zelfbeeld van de patiënt.

Autonomie en afweging

De belangrijkste dilemma’s binnen de medische ethiek op dit moment hebben betrekking op autonomie en afweging. Afweging is met name voor artsen, wetgevers en verzekeraars. Op dit moment is veel mogelijk, maar niet alles wordt ook aangeboden aan individuele patiënten of groepen van patiënten. U kunt hierbij bijvoorbeeld denken aan stamceltherapie, gezichtstransplantaties of kunstharten. Autonomie is voor de patiënt een belangrijke factor. Veel patiënten zien hun lichaam als hun bezit en de arts als iemand die hen bijstaat het lichaam zo goed mogelijk te houden en te onderhouden. In vroegere, meer religieuze tijden, werd het lichaam vaker gezien als een object in bruikleen. Een paternalistische opstelling van de arts was daarom acceptabel. De arts was verantwoordelijk voor een lichaam dat niet van de patiënt alleen was, maar ook van een hogere instantie, aan wie de arts in zekere zin verantwoording aflegde. De belangrijkste richtlijn was: behoud van het leven.

Abortus, euthanasie en cosmetische chirurgie

In de vorige eeuw zijn abortus en euthanasie gemeengoed geworden, niet zozeer doordat deze ingrepen daarvoor niet werden uitgevoerd, maar wel doordat deze handelingen vanaf dan door de wetgever worden getolereerd. De wetgeving heeft hierin het gevoel van de bevolking gevolgd. Deze twee zaken moeten opgevat worden als triomf van het zelfbeschikkingsrecht over de plicht/recht om te leven. Niet gering. Een cosmetische operatie heeft als enig doel verfraaiing. Een groter offer voor persoonlijke verfraaiing is nauwelijks voorstelbaar. Bij euthanasie en abortus dienen de medische handelingen nog een doel met een zwaar filosofisch gewicht: beëindiging van uitzichtloos lijden of een hopeloos leven. Bij cosmetische chirurgie ligt dat anders: de voorbehouden medische handelingen dienen een frivool doel: uiterlijke verfraaiing en de gelukzalige gevolgen die een fraaier uiterlijk nou eenmaal met zich meebrengt. Daarmee is de balans nog verder doorgeslagen: Zelfbeschikkingsrecht is nu een instrument geworden van hedonisme. Wederom niet gering. De enige waarneembare tegenkrachten in deze ontwikkeling lijken nog de eigen afwegingen te zijn van artsen, wetgevers en zorgverzekeraars, maar vooralsnog volgen zij uiteindelijk het primaat van het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt.

Perspectief

Medische handelingen dienen blijkbaar steeds meer individualistische doelen: van behoud van een leven tot het uitoefenen van zelfbeschikkingsrecht en uiteindelijk hedonisme. Wat is de volgende stap?

Ik waag een gok. Ik verwacht dat medische handelingen die op dit moment nog op een voetstuk staan uiteindelijk dezelfde weg zullen bewandelen. Op dit moment is genetische modificatie nog een mythische handeling. Ik schat dat het nog vijftig jaar zal duren voordat cosmetische genetische modificatie gemeengoed zal worden. De eerste designfoetus zal het waarschijnlijk allemaal een zorg zijn. Die is dan samen met haar moeder al lang aan het rentenieren na een glanzende sportcarrière.

  One Response to “Wordt de medicus een genetisch ontwerper?”

  1. Beste Stijn,

    Wil jij een artikel schrijven over de vrouw van in de zestig die recent een baby heeft gekregen? Of is een reactie nu te laat? Is alles wel zo’n beetje gezegd?

    Met vriendelijke groet,

    Joost van der Ruijt

 Leave a Reply

(vereist)

(vereist)